Gdy dysleksja wpływa na tempo czytania, zapis odpowiedzi albo poprawność pisowni, matura może sprawdzać nie tylko wiedzę, lecz także sposób pracy. Wyjaśniam, jakie dostosowania przysługują osobie z opinią poradni, czego można oczekiwać na języku polskim, matematyce i języku obcym oraz jak dopełnić formalności.
Dysleksja ułatwia pokazanie wiedzy mimo specyficznych trudności
- Specjalne ocenianie zadań otwartych uwzględnia typowe trudności związane z dysleksją.
- Nie ma automatycznego dodatkowego czasu ani niższego progu zaliczenia.
- Na maturze z polskiego, matematyki i języka obcego obowiązują różne zakresy dostosowania.
- Podstawą jest opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej, a nie samo oświadczenie ucznia.
- Praca na komputerze jest możliwa głównie przy głębokich trudnościach grafomotorycznych, czyli dysgrafii.
Największa korzyść polega na innym ocenianiu odpowiedzi
Najkrótsza odpowiedź na pytanie, co daje dysleksja na maturze, brzmi następująco: pozwala korzystać z dostosowanych zasad oceniania zadań otwartych. Egzaminator bierze wtedy pod uwagę specyficzne trudności w uczeniu się, dzięki czemu pojedyncze błędy wynikające z dysleksji nie powinny przesłonić poprawnej wiedzy i toku rozumowania.
To jednak nie jest dodatkowa pula punktów ani taryfa ulgowa obejmująca całą pracę. Nadal trzeba odpowiedzieć na polecenie, zachować sens wypowiedzi, przedstawić argumenty i wykonać wymagane obliczenia. Z mojego punktu widzenia najczęstsze nieporozumienie polega właśnie na przekonaniu, że opinia o dysleksji zwalnia z poprawnego przygotowania. Ona wyrównuje warunki sprawdzania, ale nie zastępuje wiedzy.
W 2026 roku CKE wskazuje dla osób ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się dwa główne rozwiązania w części pisemnej. Pierwszym jest zastosowanie szczegółowych zasad oceniania, a drugim możliwość pisania pracy na komputerze, lecz tylko w ściśle określonej sytuacji.
Jakie udogodnienia obejmują poszczególne przedmioty
Zakres pomocy zależy nie tylko od samej opinii, lecz także od przedmiotu i rodzaju trudności. Najważniejsza różnica dotyczy tego, że dysleksja nie daje identycznych uprawnień na każdym egzaminie.
| Przedmiot lub forma | Co może zostać dostosowane | Ważne ograniczenie |
|---|---|---|
| Język polski pisemny | Specjalne zasady oceniania zadań otwartych na poziomie podstawowym i rozszerzonym | Treść, argumentacja i wykonanie polecenia nadal podlegają ocenie |
| Matematyka pisemna | Specjalne zasady oceniania zadań otwartych na poziomie podstawowym | Dostosowanie nie obejmuje automatycznie matematyki rozszerzonej |
| Język obcy nowożytny pisemny | Specjalne zasady oceniania zadań otwartych na poziomie podstawowym, rozszerzonym i dwujęzycznym | Nie oznacza to pomijania wszystkich błędów językowych |
| Pisanie na komputerze | Możliwość sporządzania pracy na komputerze | Dotyczy sytuacji, gdy pismo jest nieczytelne z powodu głębokiej dysgrafii i uczeń wcześniej pracował w ten sposób |
| Część ustna | Brak automatycznego dostosowania wynikającego wyłącznie z dysleksji | Inne uprawnienia mogą wynikać z odrębnego orzeczenia lub stanu zdrowia |
W praktyce oznacza to, że osoba z opinią o dysleksji zwykle pisze standardowy arkusz. Nie otrzymuje łatwiejszych zadań, krótszego zestawu ani osobnego zestawu lektur. Zmienia się sposób interpretowania odpowiedzi otwartych, a nie wymagania programowe.
Warto też rozróżnić dysleksję, dysortografię i dysgrafię. Dysleksja dotyczy przede wszystkim trudności w czytaniu i przetwarzaniu tekstu, dysortografia wiąże się z poprawnością zapisu, a dysgrafia z jakością i czytelnością pisma. Jedna opinia może wskazywać kilka trudności, dlatego najlepiej sprawdzić dokładne brzmienie dokumentu.
Jak wyglądają specjalne zasady oceniania
Język polski
Na języku polskim dostosowanie dotyczy zadań otwartych na obu poziomach. Egzaminator może uwzględnić typowe błędy zapisu, jeśli są związane ze stwierdzonymi trudnościami, ale nie oznacza to całkowitego pomijania języka.
Nie można liczyć na punkty za samą długość pracy. Nadal znaczenie mają zgodność z tematem, argumentacja, odwołania do utworów, kompozycja i komunikatywność. Jeśli tekst jest pełen błędów, ale jasno pokazuje tok myślenia i realizuje polecenie, dostosowane kryteria mogą mieć realne znaczenie. Jeśli jednak brakuje argumentów albo praca rozmija się z tematem, opinia nie rozwiąże problemu.
Matematyka
W przypadku matematyki specjalne zasady dotyczą egzaminu na poziomie podstawowym i zadań otwartych. Największe znaczenie ma czytelne pokazanie sposobu rozwiązania, ponieważ sam końcowy wynik nie zawsze wystarcza do przyznania punktów.
Trzeba jednak zapisywać działania w sposób możliwy do odczytania. Zgubiony znak, niejasne przekształcenie albo brak informacji, skąd wzięła się liczba, może utrudnić ocenę. Radzę ćwiczyć rozwiązania tak, aby egzaminator widział kolejne etapy rozumowania, nawet jeśli zapis nie jest idealny graficznie.
Przeczytaj również: Skoki rozwojowe dziecka: Kalendarz, objawy i wsparcie rodziców
Język obcy
Na pisemnym egzaminie z języka obcego dostosowanie może dotyczyć poziomu podstawowego, rozszerzonego i dwujęzycznego. Obejmuje zadania otwarte, czyli przede wszystkim wypowiedzi wymagające samodzielnego zapisania tekstu.
Nie należy rozumieć tego jako zasady, według której każdy błąd przestaje mieć znaczenie. Liczy się komunikatywność, wykonanie polecenia, zakres środków językowych i spełnienie kryteriów danego zadania. Dostosowanie pomaga przy typowych trudnościach w zapisie, lecz nie zwalnia z nauki słownictwa, gramatyki ani budowania wypowiedzi.
Jak uzyskać dostosowanie przed maturą
Podstawą jest opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, dotycząca specyficznych trudności w uczeniu się. Zaświadczenie od nauczyciela, prywatna diagnoza bez wymaganej formy albo samo przekonanie ucznia nie wystarczą do zastosowania zasad egzaminacyjnych.
- Sprawdź opinię i upewnij się, że wskazuje dysleksję, dysortografię lub dysgrafię.
- Przekaż dokument szkole albo właściwej OKE razem z deklaracją maturalną.
- Poczekaj na informację dyrektora o konkretnym sposobie dostosowania wybranym przez szkołę.
- Złóż oświadczenie, czy chcesz korzystać z przyznanego rozwiązania.
W dokumentacji dotyczącej matury w 2026 roku opinię i inne dokumenty uprawniające do dostosowania należało złożyć razem z deklaracją, najpóźniej do 9 lutego 2026 roku. Szkoła informowała o ustalonych sposobach do 10 lutego, a oświadczenie o korzystaniu z dostosowania należało złożyć w ciągu 3 dni roboczych, nie później niż do 13 lutego.
Te daty nie są stałe na zawsze. Przy kolejnej sesji egzaminacyjnej trzeba sprawdzić komunikat CKE i informacje przekazane przez szkołę, ponieważ spóźnienie z dokumentem może uniemożliwić przygotowanie właściwej organizacji egzaminu.
Opinia może być wydana po ukończeniu III klasy szkoły podstawowej i zachowuje ważność na kolejnych etapach edukacji. W określonych sytuacjach możliwe jest także uzyskanie opinii później, na wniosek ucznia lub nauczyciela, za pośrednictwem dyrektora szkoły. Nie warto jednak zostawiać diagnozy na ostatnie tygodnie przed maturą.
Czego dysleksja nie zmienia i czego nie należy zakładać
Najwięcej rozczarowań wynika z informacji zasłyszanych od starszych roczników. Zasady dostosowań zmieniają się, dlatego doświadczenie kolegi z matury sprzed kilku lat nie musi odpowiadać aktualnym przepisom.
- Nie ma automatycznego dodatkowego czasu tylko z powodu dysleksji.
- Nie przysługuje automatycznie osobna sala ani nauczyciel czytający polecenia.
- Nie można z tego powodu zrezygnować z obowiązkowego przedmiotu.
- Nie obowiązuje niższy próg zaliczenia egzaminu.
- Nie każda osoba z dysleksją może pisać na komputerze.
- Dostosowanie nie obejmuje automatycznie wszystkich części ustnych.
Komputer jest rozwiązaniem przede wszystkim dla osoby, której pismo jest tak nieczytelne, że uniemożliwia prawidłową ocenę pracy. CKE wymaga dodatkowo, aby uczeń był wcześniej wdrożony do pisania na komputerze w toku nauki. Sam fakt, że pisanie odręczne jest wolniejsze, zwykle nie wystarcza.
Dlatego przed maturą radzę wykonać kilka próbnych arkuszy dokładnie w warunkach, które zostały przyznane. Jeśli masz dostosowane ocenianie, ćwicz pełne odpowiedzi i czytelny zapis. Jeśli rozważasz komputer, sprawdź wcześniej tempo pisania, zapisywanie pliku i pracę bez dostępu do internetu. Największą wartość ma rozwiązanie przećwiczone wcześniej, a nie samo formalne uprawnienie.
Jak wykorzystać opinię, żeby naprawdę pomogła na egzaminie
Dysleksja nie przekreśla dobrego wyniku, ale też nie działa jak magiczna ochrona przed każdym błędem. Najlepiej traktować ją jako narzędzie, które pozwala komisji uczciwiej ocenić wiedzę, gdy sposób zapisu nie oddaje rzeczywistych umiejętności.
Przed egzaminem sprawdź w sekretariacie, jakie dostosowanie zapisano w dokumentacji, i zapytaj nauczycieli, jak wygląda ono w praktyce. Ja szczególnie polecam pracę na autentycznych arkuszach, analizowanie kryteriów oceniania oraz zostawianie kilku minut na sprawdzenie, czy wszystkie odpowiedzi są czytelne i znajdują się we właściwych miejscach.
Dobrze wykorzystane dostosowanie nie obniża wartości matury. Pomaga po prostu oddzielić wiedzę od trudności, które wynikają z dysleksji, dysortografii albo dysgrafii.
